อาการท้องผูก (อุจจาระแข็ง ขับถ่ายลำบาก ถ่ายไม่ออก)

ภาพรวมของอาการ

อาการท้องผูก (Constipation) ทางการแพทย์หมายถึงการขับถ่ายอุจจาระน้อยกว่า 3 ครั้งต่อสัปดาห์ ร่วมกับอุจจาระมีลักษณะแข็งเป็นเม็ด ต้องออกแรงเบ่งมาก รู้สึกถ่ายไม่สุด หรือรู้สึกว่ามีสิ่งอุดกั้นที่ทวารหนัก อาการท้องผูกส่วนใหญ่เกิดจากพฤติกรรมการรับประทานอาหารและวิถีชีวิต แต่ในผู้สูงอายุจำเป็นต้องคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่

ความรู้สึกจริงเมื่อเกิดอาการ

อึดอัดแน่นท้อง ท้องอืด อุจจาระแห้งแข็งบาดรูทวารหนักจนเจ็บ ต้องเบ่งจนหน้าดำหน้าแดง หรือถ่ายออกมาได้เพียงก้อนเล็กๆ แข็งๆ เหมือนขี้แพะ

สาเหตุที่พบบ่อยและการวิเคราะห์

⚠️ สัญญาณอันตรายที่ต้องพบแพทย์ด่วน (Red Flags)

• มีเลือดสดหรือเลือดสีแดงคล้ำปนออกมากับก้อนอุจจาระ
• มีอาการท้องผูกรุนแรงร่วมกับปวดเกร็งท้องมาก ท้องอืดโต ไม่ผายลม และอาเจียน (สงสัยลำไส้อุดตัน Bowel Obstruction)
• อาการท้องผูกเกิดขึ้นใหม่และมีน้ำหนักตัวลดลงอย่างรวดเร็วโดยไม่ทราบสาเหตุ
• มีประวัติคนในครอบครัวสายตรงเป็นโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่

คำแนะนำการดูแลตนเองและสังเกตอาการที่บ้าน

• เพิ่มการรับประทานใยอาหารเป็น 25-30 กรัมต่อวัน (ผักใบเขียว ข้าวกล้อง เมล็ดเจีย ลูกพรุน ข้าวโอ๊ต) พร้อมดื่มน้ำตามมากๆ อย่างน้อย 2-2.5 ลิตร
• ใช้เก้าอี้เตี้ยๆ วางรองฝ่าเท้าขณะนั่งชักโครกเพื่อให้เข่ายกสูงขึ้นทำมุมประมาณ 35 องศา (เลียนแบบท่านั่งยอง) ช่วยคลายกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานให้ถ่ายง่ายขึ้น
• หลีกเลี่ยงการใช้ยาระบายกลุ่มกระตุ้นการบีบตัวของลำไส้ (เช่น มะขามแขก, Bisacodyl) ติดต่อกันเป็นเวลานานเพราะจะทำให้ลำไส้ดื้อยาและขี้เกียจ

คำถามที่ควรเตรียมเพื่อสอบถามแพทย์

• อาการท้องผูกของฉันเกิดจากพฤติกรรมหรือมีความผิดปกติทางกายภาพในลำไส้?
• ยาระบายชนิดใด (เช่น ยาระบายเพิ่มกากใย Bulk-forming หรือยาระบายดึงน้ำ Osmotic) ที่ปลอดภัยสำหรับการใช้ในระยะยาว?
• ถึงเกณฑ์อายุที่ฉันควรได้รับการตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่ด้วยการส่องกล้องแล้วหรือไม่?