Constipatie
Constipatie (of obstipatie) is een veel voorkomend maag-darmsymptoom dat wordt gekenmerkt door onregelmatige stoelgang (doorgaans minder dan drie keer per week), moeite met ontlasting of harde, droge ontlasting. Het treedt op wanneer voedselafval te langzaam door de dikke darm beweegt, waardoor het te veel water kan opnemen en de ontlasting hard en compact wordt. Constipatie kan acuut of chronisch zijn en houdt vaak verband met eetgewoonten, lichamelijke inactiviteit of het gebruik van bepaalde medicijnen. Hoewel het vaak een tijdelijk en klein ongemak is, kan aanhoudende of ernstige constipatie leiden tot complicaties zoals aambeien of anale fissuren, en kan het duiden op een onderliggende medische aandoening die diagnostische evaluatie vereist.
Hoe het symptoom aanvoelt:
Constipatie voelt aan als zwelling van de buik, een gevoel van volheid en ongemak. Je kunt last krijgen van overbelasting tijdens de stoelgang, het gevoel hebben dat de ontlasting niet kan passeren of een gevoel van onvolledige lediging. De ontlasting is meestal klein, hard, droog of klonterig. Je kunt ook lichte buikkrampen, winderigheid, verlies van eetlust en algemene vermoeidheid ervaren. Lichamelijke inspanning om harde ontlasting te doorstaan kan soms milde rectale pijn of helder rood bloed op toiletpapier veroorzaken.
Mogelijke veelvoorkomende oorzaken
Vezelarm dieet en uitdroging
Vezels voegen volume toe aan de ontlasting en houden deze zacht, terwijl water essentieel is voor het smeren van het spijsverteringskanaal. Het ontbreken van beide zorgt ervoor dat de ontlasting droog, hard en langzaam beweegt.
Het komt voor als je dieet weinig fruit, groenten of volle granen bevat, je weinig water drinkt en je symptomen verbeteren door je vezel- en vochtinname te verhogen.
Verhoog geleidelijk de voedingsvezels (fruit, groenten, granen) en drink 8-10 glazen water per dag. Raadpleeg een arts als veranderingen in levensstijl niet helpen.
Gebrek aan fysieke activiteit
Lichamelijke beweging stimuleert de natuurlijke samentrekkingen van de spieren in de darmwanden (peristaltiek), die helpen bij het verplaatsen van afvalstoffen door het spijsverteringskanaal.
Het komt voor als je een sedentaire levensstijl leidt, bedlegerig bent of lange tijd zittend doorbrengt, en merkt dat je stoelgang langzamer gaat.
Neem regelmatige, matige lichaamsbeweging (zoals een dagelijkse wandeling van 30 minuten) op in je routine. Ga naar een arts als je niet kunt sporten en de constipatie aanhoudt.
Bijwerkingen van medicijnen
Veel voorkomende medicijnen, waaronder opioïde pijnstillers, sommige antidepressiva, ijzersupplementen, calciumkanaalblokkers en maagzuurremmers die calcium of aluminium bevatten, vertragen de darmmotiliteit.
Het komt voor als je constipatie begon kort nadat je met een nieuw recept of zelfzorgmedicijn was begonnen.
Stop niet met het gebruik van voorgeschreven medicijnen zonder je arts te raadplegen. Bespreek je symptomen met je arts om veilige alternatieven of ontlastingverzachters te evalueren.
Alarmsignalen voor noodgevallen
Als je een of meer van de volgende alarmsignalen ervaart, neem dan onmiddellijk contact op met de hulpdiensten of ga naar de dichtstbijzijnde spoedeisende hulp:
- Constipatie gepaard gaande met ernstige, aanhoudende buikpijn of een opgeblazen gevoel
- Onvermogen om gas of ontlasting uit te scheiden (tekenen van een volledige darmobstructie)
- Constipatie gepaard met braken
- Aanwezigheid van bloed in de ontlasting of onverklaarbaar gewichtsverlies
- Nieuwe en onverklaarbare constipatie bij een persoon ouder dan 50 jaar
- Ernstige constipatie die niet reageert op veranderingen in het voedingspatroon en vrij verkrijgbare laxeermiddelen
Tips voor zelfcontrole en observatie
- Registreer de frequentie, omvang en consistentie van de stoelgang (indien mogelijk met behulp van de Bristol Stool Chart).
- Volg je dagelijkse waterinname en voedingsvezelconsumptie.
- Registreer de fysieke activiteit of oefening die je elke dag voltooit.
- Registreer alle gebruikte medicijnen, supplementen of laxeermiddelen en hun effecten.
- Let op eventuele bijbehorende symptomen zoals een opgeblazen gevoel, krampen, overbelasting of rectale bloeding.
Vragen om aan je arts te stellen
- Hoe vaak heb je stoelgang en hoe ziet je ontlasting er typisch uit?
- Heb je bloed in je ontlasting opgemerkt of ben je zonder reden afgevallen?
- Welke medicijnen, vitamines of laxeermiddelen gebruik je regelmatig?
Veelgestelde vragen
De Bristol Stool Chart is een medisch hulpmiddel dat is ontworpen om de vorm van menselijke ontlasting in zeven categorieën te classificeren. Typen 1 en 2 duiden op constipatie (afzonderlijke of worstvormige maar knobbelige harde knobbels), typen 3 en 4 worden als normaal en gemakkelijk te passeren beschouwd, en typen 5, 6 en 7 duiden op diarree of urgentie.
Laxeermiddelen in bulk (zoals psyllium) zijn over het algemeen veilig voor dagelijks gebruik. Stimulerende laxeermiddelen (zoals senna of bisacodyl) kunnen echter verslavend zijn als ze langdurig worden gebruikt, waardoor de dikke darm zijn natuurlijke spiertonus verliest. Raadpleeg altijd een arts voordat je een laxeermiddel langer dan een week gebruikt.
Ja. Stress activeert het sympathische zenuwstelsel (vecht- of vluchtmodus), waardoor de bloedstroom en energie weggeleid worden van het spijsverteringskanaal, waardoor de samentrekkingen van de darmen worden vertraagd. Stress kan ook leiden tot slechte eetgewoonten, uitdroging en het negeren van de drang om te stoelgang. Bij ernstige, plotselinge of zorgwekkende symptomen neem je contact op met de lokale spoedhulp. In Nederland en de Europese Unie is het alarmnummer 112. Ben je in een ander land, gebruik dan het lokale alarmnummer.
