อาการอาเจียน (โอ้กอ้าก ขย้อนอาหาร สำลักกรด)

ภาพรวมของอาการ

อาการอาเจียน (Vomiting / Emesis) คือกระบวนการที่ร่างกายใช้แรงขับสิ่งที่อยู่ในกระเพาะอาหารย้อนกลับขึ้นมาผ่านหลอดอาหารและพ่นออกทางปาก เป็นกลไกป้องกันตัวเพื่อกำจัดสารพิษออกจากทางเดินอาหาร แต่การอาเจียนต่อเนื่องจะทำให้ร่างกายสูญเสียน้ำและเกลือแร่ (โซเดียม โพแทสเซียม คลอไรด์) อย่างรวดเร็ว ซึ่งเป็นอันตรายอย่างยิ่งในเด็กเล็กและผู้สูงอายุ

ความรู้สึกจริงเมื่อเกิดอาการ

คลื่นไส้รุนแรง กล้ามเนื้อหน้าท้องและกะบังลมหดเกร็งอย่างแรง ขย้อนอาหารและน้ำย่อยรสเปรี้ยวหรือขมพุ่งออกมาทางปาก อ่อนเพลีย ตัวเย็น และปากคอแห้งผาก

สาเหตุที่พบบ่อยและการวิเคราะห์

⚠️ สัญญาณอันตรายที่ต้องพบแพทย์ด่วน (Red Flags)

• อาเจียนมีเลือดสดปน หรือเป็นตะกอนสีน้ำตาลเข้มคล้ายกากกาแฟ (Coffee-ground emesis)
• อาเจียนพุ่งรุนแรงร่วมกับปวดศีรษะอย่างรุนแรงที่สุดในชีวิต หรือมีอาการคอแข็งเกร็ง สับสน หมดสติ
• ปวดท้องรุนแรงเฉียบพลัน ท้องแข็งตึง กดเจ็บมาก (สงสัยไส้ติ่งแตกหรือกระเพาะทะลุ)
• มีอาการขาดน้ำรุนแรง: ปัสสาวะไม่ออกเกิน 8 ชั่วโมง ตาโหล ผิวหนังแห้งเหี่ยว ชีพจรเต้นเร็วและเบา

คำแนะนำการดูแลตนเองและสังเกตอาการที่บ้าน

• หลังอาเจียน ให้พักกระเพาะอาหารโดยงดน้ำและอาหารประมาณ 30-60 นาที เพื่อให้กระเพาะสงบลง
• เริ่มจิบน้ำเกลือแร่ ORS ทีละน้อย (ประมาณ 1 ช้อนชาหรือ 1 จิบค่อยๆ กลืนทุกๆ 5-10 นาที) ห้ามดื่มรวดเดียวหมดแก้วเพราะจะกระตุ้นให้อาเจียนซ้ำ
• เมื่อเริ่มกลืนน้ำได้ดี ให้เริ่มรับประทานอาหารเหลวใส เช่น น้ำซุปใส หรืออาหารอ่อนรสจืด เช่น ข้าวต้ม แครกเกอร์

คำถามที่ควรเตรียมเพื่อสอบถามแพทย์

• จำเป็นต้องได้รับยาแก้อาเจียนชนิดฉีดหรือให้น้ำเกลือทางหลอดเลือดดำหรือไม่?
• สาเหตุของการอาเจียนเกิดจากทางเดินอาหารหรือระบบประสาทส่วนกลาง?
• ต้องตรวจเลือดเพื่อดูความสมดุลของเกลือแร่และการทำงานของไตหรือไม่?