เชื้อราในช่องปาก (Oral Thrush / ฝ้าขาวที่ลิ้น / เชื้อราแคนดิดา / คราบขาวในปากเด็ก)

ภาพรวมของอาการ

เชื้อราในช่องปาก (Oral Thrush / Oral Candidiasis) คือการติดเชื้อรากลุ่ม แคนดิดา อัลบิแคนส์ (Candida albicans) บนเยื่อบุผิวภายในช่องปาก โดยปกติเชื้อราตัวนี้เป็นเชื้อประจำถิ่นที่มีอยู่ในช่องปากของคนทุกคนโดยไม่ก่อโรค แต่เมื่อสมดุลของจุลินทรีย์เสียไป หรือระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายอ่อนแอลง เช่น ในทารกแรกเกิด ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยเบาหวาน ผู้ติดเชื้อ HIV หรือผู้ที่ใช้ยาปฏิชีวนะและยาสูดพ่นสเตียรอยด์ เชื้อราจะเพิ่มจำนวนอย่างรวดเร็วจนเกิดเป็นแผ่นฝ้าสีขาวคล้ายคราบนม

ความรู้สึกจริงเมื่อเกิดอาการ

รู้สึกเหมือนมีคราบแป้งหรือสำลีติดอยู่ในปาก ลิ้นสาก แสบร้อนในช่องปากเวลารับประทานอาหารรสเผ็ดหรือร้อน ลิ้นไม่รู้รสชาติ หรือมีอาการเจ็บแสบมุมปากแตกทั้งสองข้าง

สาเหตุที่พบบ่อยและการวิเคราะห์

⚠️ สัญญาณอันตรายที่ต้องพบแพทย์ด่วน (Red Flags)

• มีอาการกลืนอาหารลำบาก เจ็บแปลบกลางหน้าอกเวลากลืน (Odynophagia - สัญญาณเชื้อราลุกลามลงสู่หลอดอาหาร Esophageal Candidiasis ต้องรับประทานยาต้านเชื้อรา Fluconazole)
• เชื้อราในช่องปากเกิดขึ้นในผู้ใหญ่ที่ไม่มีปัจจัยเสี่ยงชัดเจน (ต้องตรวจคัดกรองโรคภูมิคุ้มกันบกพร่อง HIV หรือโรคเบาหวานแฝง)
• มีไข้สูง หนาวสั่น อ่อนเพลียรุนแรง และไม่สามารถรับประทานอาหารหรือดื่มน้ำได้เลย
• มีแผลเปื่อยลึก เลือดออกมาก หรือเยื่อบุปากเน่าตาย

คำแนะนำการดูแลตนเองและสังเกตอาการที่บ้าน

• สำหรับผู้ที่ใช้ยาสูดพ่นสเตียรอยด์: ต้องบ้วนปาก กลั้วคอด้วยน้ำสะอาดลึกๆ แล้วบ้วนทิ้งทันทีทุกครั้งหลังการสูดยาทุกมื้อ และควรใช้กระบอกต่อพ่นยา (Spacer) เพื่อลดการตกค้างของยาในช่องปาก
• สำหรับผู้ใส่ฟันปลอม: ถอดฟันปลอมออกทำความสะอาดและแช่ในน้ำยาทำความสะอาดฟันปลอมทุกคืน ห้ามใส่ฟันปลอมนอนหลับโดยเด็ดขาด
• รักษาความสะอาดช่องปากอย่างนุ่มนวล แปรงฟันด้วยแปรงขนนุ่มเป็นประจำ และห้ามใช้ของแข็งขูดฝ้าขาวออกแรงๆ เพราะจะทำให้เยื่อบุฉีกขาดและเลือดออกซึม

คำถามที่ควรเตรียมเพื่อสอบถามแพทย์

• เชื้อราในช่องปากของฉันลุกลามลงไปในหลอดอาหารแล้วหรือไม่?
• ยาต้านเชื้อราชนิดอมบ้วนปาก (Nystatin) หรือชนิดรับประทาน (Fluconazole) เหมาะสมกับระดับความรุนแรงของฉัน?
• จำเป็นต้องได้รับการเจาะเลือดตรวจคัดกรองโรคเบาหวานหรือตรวจภูมิคุ้มกันหรือไม่?